زمان ساخت قالب تزریق پلاستیک عدد ثابتی ندارد. یک قالب ساده ممکن است در چند هفته آماده شود، اما قالبی با حفره‌های متعدد، مکانیزم‌های پیچیده یا عملیات خاص می‌تواند چند ماه زمان ببرد.
اما یک نکته مهم وجود دارد: زمان ساخت قالب فقط زمان ماشین‌کاری نیست. طراحی و تصمیم‌گیری، آماده‌سازی و ماشین‌کاری فولاد، عملیات بیرونی، تست و اصلاحات، مونتاژ و حتی ظرفیت خالی کارگاه، همگی روی زمان واقعی تحویل اثر می‌گذارند.
بیشترین زمان همیشه صرف ساخت نمی‌شود
در تجربه ما، یکی از بخش‌هایی که گاهی بیشترین زمان را می‌گیرد، تصمیم‌گیری در مرحله طراحی قالب است.
برای هر پروژه باید درباره تعداد حفره، مکانیزم، سیستم پران، جنس فولاد، ماده تزریقی، تیراژ، طول عمر مورد انتظار، نوع راهگاه و جزئیات دیگر تصمیم گرفته شود. این تصمیم‌ها باید قبل از ورود جدی به ماشین‌کاری تا حد امکان مشخص باشند؛ چون تغییر یک تصمیم بعد از تراشیده‌شدن فولاد، ساده نیست و ممکن است باعث دوباره‌کاری شود.
در پروژه‌ای که نمونه فیزیکی وجود دارد، گاهی قبل از مهندسی معکوس خود نمونه هم نیاز به بررسی دارد. ممکن است شکل فعلی قطعه دقیقاً همان چیزی نباشد که مشتری می‌خواهد؛ مثلاً نمونه بر اثر تزریق قبلی، حمل یا نحوه نگهداری تغییر شکل داده باشد. اگر قطعه قرار است در محل مشخصی نصب شود، آن محل هم باید بررسی شود.
بنابراین ممکن است اجرای یک عملیات یک روز طول بکشد، اما تصمیم‌گیری درباره بهترین روش اجرای آن چند روز زمان ببرد.
این بخش از زمان ساخت کمتر دیده می‌شود، چون روی ساعت دستگاه ثبت نمی‌شود؛ اما تصمیم اشتباه می‌تواند بعداً چندین روز یا حتی بیشتر، زمان پروژه را افزایش دهد.
ماشین‌کاری همیشه یک مرحله‌ای نیست
بعد از نهایی‌شدن طراحی، ساخت قطعات قالب آغاز می‌شود؛ اما این بخش هم الزاماً یک مسیر مستقیم و یک‌مرحله‌ای ندارد.
بعضی قطعات به چند مرحله ماشین‌کاری نیاز دارند. در برخی پروژه‌های مولدپلاس، فولاد پس از ماشین‌کاری اولیه تا نزدیک ابعاد نهایی رسانده می‌شود و سپس برای مدتی استراحت فولاد در نظر گرفته می‌شود و بعد ماشین‌کاری نهایی انجام می‌شود.
این زمان ثابت نیست، اما در بعضی پروژه‌های ما حدود ۱۵ تا ۲۰ روز بوده است.
این روش، تجربه کاری مولدپلاس است و نباید به‌عنوان یک استاندارد زمانی برای همه قالب‌ها در نظر گرفته شود. هدف این است که در پروژه‌هایی که از نظر تنش و تغییر شکل ریسک بیشتری دارند، احتمال دوباره‌کاری در ادامه کاهش پیدا کند.
بسته به طراحی قالب، عملیات‌هایی مانند وایرکات، اسپارک، پولیش یا بافت‌سازی نیز ممکن است به برنامه ساخت اضافه شوند.
عملیات بیرونی می‌تواند زمان پروژه را بیشتر کند
همه کارها داخل کارگاه قالبسازی انجام نمی‌شوند. بعضی عملیات باید توسط مجموعه‌های تخصصی بیرون از کارگاه انجام شوند و زمان آنها از ابتدا باید در برنامه پروژه دیده شود.
یکی از این موارد نیتراسیون (Nitriding) است. در بعضی قالب‌ها، به‌خصوص قالب‌هایی که مکانیزم‌های متحرک و حساس دارند، نیتراسیون برای افزایش سختی سطح و کاهش سایش و گیرپاژ انجام می‌شود.
اما زمان موردنیاز فقط خود عملیات حرارتی نیست. مجموعه عملیات حرارتی ممکن است منتظر بماند تا ظرفیت کوره تکمیل شود. در تجربه مولدپلاس، زمان انتظار این کار بسته به شرایط پیمانکار می‌تواند از حدود ۴–۵ روز تا نزدیک ۲۰ روز متغیر باشد.
کروم‌کاری نیز برای بعضی قالب‌هایی که سطح بسیار براق و پولیش آینه‌ای دارند انجام می‌شود و زمان آن به ظرفیت و صف کاری مجموعه اجراکننده بستگی دارد.
بنابراین اگر در برآورد اولیه فقط زمان کارهای داخل کارگاه دیده شود، زمان واقعی تحویل ممکن است بیشتر از عدد اولیه شود.
تست پایان ساخت قالب نیست
T1 اولین تست قالب است، نه لزوماً پایان پروژه.
در T1 قطعه تولید می‌شود و مواردی مثل پرشدن، پلیسه، ابعاد، ظاهر و عملکرد قالب بررسی می‌شوند. اگر مشکلی وجود داشته باشد، قالب باید باز شود، اصلاح شود و دوباره تست شود.
گاهی اصلاح کوچک است و سریع انجام می‌شود؛ گاهی هم یک مشکل طراحی یا عملکردی نیاز به تغییر مکانیزم یا اصلاح چند بخش از قالب دارد.
به همین دلیل، وقتی یک زمان تحویل اعلام می‌شود، باید مشخص باشد این زمان تا تست است یا تا تحویل نهایی و آماده تولید.
این تفاوت می‌تواند در زمان‌بندی پروژه بسیار مهم باشد.
دمونتاژ و مونتاژ هم بخشی از زمان است
بعد از T1 یا تست‌های بعدی، ممکن است قالب برای اصلاح کاملاً یا تا حدی باز شود و بعد دوباره مونتاژ شود.
در قالب ساده، این کار ممکن است زمان زیادی نگیرد؛ اما در قالب‌های پیچیده می‌تواند چند روز طول بکشد.
برای مثال، در قالب فندک آشپزخانه مولدپلاس تعداد زیادی میل‌پران و اینسرت‌های مختلف وجود دارد. باز کردن و بستن چنین قالبی فقط جداکردن چند قطعه نیست؛ قطعات باید با دقت باز شوند، شماره‌گذاری و کنترل شوند و بعد هرکدام دقیقاً در جای خود قرار بگیرند.
در چنین پروژه‌ای، خودِ دمونتاژ و مونتاژ می‌تواند بخشی از زمان پروژه باشد؛ به‌خصوص اگر بین دو تست، اصلاحات انجام شده باشد.
ظرفیت کارگاه هم بخشی از زمان واقعی تحویل است
یک نکته دیگر که در برآورد زمان باید در نظر گرفت، ظرفیت واقعی کارگاه است.
ممکن است یک قالب از نظر فنی، مثلاً یک ماه زمان ساخت داشته باشد؛ اما اگر کارگاه در آن مقطع چند پروژه دیگر در دست ساخت داشته باشد، مشتری نمی‌تواند الزاماً یک ماه بعد قالب را تحویل بگیرد.
برای مثال، ممکن است زمان فنی ساخت یک پروژه یک ماه باشد، اما به دلیل صف پروژه‌های قبلی، زمان تحویل آن سه ماه اعلام شود.
این دو عدد با هم تناقض ندارند:
- یک ماه، زمان موردنیاز برای اجرای پروژه است.
- سه ماه، زمانی است که پروژه با توجه به ظرفیت واقعی کارگاه تحویل خواهد شد.
در مولدپلاس ترجیح می‌دهیم زمان واقعی را اعلام کنیم. اگر در مقطعی مجموعه دیگری بتواند پروژه را سریع‌تر و با کیفیت موردنظر انجام دهد، منطقی است این گزینه را هم به مشتری پیشنهاد کنیم.
چه عواملی زمان ساخت را بیشتر می‌کنند؟
| عامل | چرا زمان را بیشتر می‌کند؟ |
|---|---|
| پیچیدگی قطعه و مکانیزم | طراحی، ماشین‌کاری و مونتاژ بیشتری نیاز دارد |
| تعداد حفره | تعداد قطعات و عملیات ساخت و مونتاژ افزایش پیدا می‌کند |
| تصمیم‌های طراحی | بررسی و انتخاب مکانیزم مناسب ممکن است زمان‌بر باشد |
| ماشین‌کاری چندمرحله‌ای | در بعضی پروژه‌ها برای کنترل تغییر شکل و دقت لازم است |
| عملیات بیرونی | نیتراسیون، کروم و بعضی خدمات ممکن است صف داشته باشند |
| تست و اصلاحات | ممکن است به دمونتاژ، اصلاح و تست مجدد نیاز باشد |
| مونتاژ قالب پیچیده | تعداد زیاد اینسرت و میل‌پران، مونتاژ را زمان‌بر می‌کند |
| ظرفیت کارگاه | پروژه ممکن است به دلیل صف کارگاه دیرتر شروع یا تحویل شود |
قبل از قبول زمان ساخت، این سه سؤال را بپرسید
۱. زمان اعلام‌شده تا T1 است یا تحویل نهایی؟
۲. زمان اصلاحات و تست مجدد در برنامه دیده شده است؟
۳. عملیات بیرونی و ظرفیت فعلی کارگاه در این زمان لحاظ شده‌اند؟
جمع‌بندی
زمان ساخت قالب تزریق پلاستیک را نمی‌توان فقط با تعداد روزهای ماشین‌کاری محاسبه کرد.
تصمیم‌گیری و طراحی، ماشین‌کاری، عملیات بیرونی، T1 و اصلاحات، دمونتاژ و مونتاژ و ظرفیت کارگاه همگی بخشی از زمان واقعی پروژه هستند.
به همین دلیل، سؤال بهتر از «این قالب چند روزه ساخته می‌شود؟» این است:
«زمان اعلام‌شده دقیقاً از کجا شروع می‌شود و تا کدام مرحله ادامه دارد؟»
برای درک بهتر این مقاله توصیه میکنیم بعد از این مراحل ساخت قالب تزریق را بخوانید.